KEIMENO 1 (Μη Λογοτεχνικό)
Όταν τα social media γίνονται αρένα:
η βία που πληγώνει τους νέους – ψυχολογικά και πραγματικά
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν εξελιχθεί σε πλατφόρμα όπου ανθεί ο διαδικτυακός εκφοβισμός (cyberbullying) και άλλες μορφές ψυχολογικής πίεσης στους νέους. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, περίπου 1 στους 6 εφήβους (15%) στην Ευρώπη έχει υποστεί διαδικτυακό εκφοβισμό – ποσοστό αυξημένο σε σχέση με λίγα χρόνια πριν. Πανελλαδική έρευνα σε 4.800 μαθητές ανέδειξε ότι και στην Ελλάδα 13% των εφήβων έχουν υπάρξει θύματα βίας στο διαδίκτυο, ενώ σχεδόν οι μισοί (49%) έχουν υπάρξει μάρτυρες βίαιων περιστατικών online. […]
Μια ανησυχητική τάση των τελευταίων ετών είναι η βιντεοσκόπηση και διαδικτυακή διάδοση σκηνών σωματικής βίας μεταξύ νέων. Τα περιστατικά όπου μαθητές καταγράφουν με το κινητό τους καβγάδες, ξυλοδαρμούς ή επιθετικές πράξεις και τα ανεβάζουν στο TikTok, το Instagram ή άλλες πλατφόρμες έχουν πολλαπλασιαστεί. […] Είναι σοκαριστικό το γεγονός ότι ορισμένοι νέοι διαπράττουν βίαιες πράξεις με σκοπό να τις καταγράψουν και να τις δημοσιοποιήσουν για επίδειξη – και ακόμα πιο ανησυχητικό ότι οι ίδιες οι πλατφόρμες συχνά προωθούν τέτοιο περιεχόμενο μέσω αλγορίθμων στα feeds1 ανηλίκων. Πολλά βίντεο βίας εμφανίζονται ως «προτεινόμενα» σε ανυποψίαστους εφήβους, ακόμη κι αν οι ίδιοι δεν τα αναζήτησαν ενεργά. […]
Η έκθεση σε αυτές τις καταστάσεις – είτε ως θύμα είτε ως θεατής βίας στα social media – επηρεάζει σημαντικά τη συμπεριφορά των νέων. Πολλοί ειδικοί παρατηρούν αυξημένη επιθετικότητα και επιθετικές τάσεις σε εφήβους που καταναλώνουν ή συμμετέχουν σε βίαιο περιεχόμενο στο διαδίκτυο. […] Παράλληλα, η συνεχής έκθεση σε βία (εικόνες ξυλοδαρμών, επιθετικά μηνύματα μίσους, κλπ.) ενδέχεται να οδηγεί σε απευαισθητοποίηση. Όπως σημειώνει η κοινωνιολόγος Ζήνα Καρατζόγλου, η ασταμάτητη ροή βίαιων εικόνων από τηλεόραση, διαδίκτυο και social media μπορεί να μας «αδρανοποιήσει, μετατρέποντάς μας σε παθητικούς αποδέκτες» της βίας. Οι νέοι ειδικά, που καθημερινά «βομβαρδίζονται» από βίαιο ή τοξικό περιεχόμενο, κινδυνεύουν να θεωρήσουν αυτές τις συμπεριφορές φυσιολογικές. Αυτό με τη σειρά του μειώνει την ενσυναίσθησή τους προς τα θύματα και νομιμοποιεί την επιθετικότητα ως αποδεκτή αντίδραση. Επίσης, η δημόσια φύση των προσβολών στα social media εντείνει τις συγκρούσεις […] και τις τάσεις μίμησης και κλιμάκωσης: ένα βίαιο περιστατικό που θα ανέβει σε βίντεο συχνά γεννά «θαυμαστές» ή αντιπάλους που θέλουν να ανταπαντήσουν με αντίστοιχη ή μεγαλύτερη βία. […]
Συμπερασματικά, η εικόνα που προκύπτει από τα πιο πρόσφατα ερευνητικά και στατιστικά δεδομένα είναι σαφής: τα social media έχουν έναν δίδυμο ρόλο στο θέμα της νεανικής βίας. Αφενός, λειτουργούν ως νέο πεδίο ψυχολογικής βίας, όπου το bullying και ο κοινωνικός αποκλεισμός μπορούν να λαμβάνουν χώρα 24/7 πίσω από οθόνες. Αφετέρου, λειτουργούν ως επιταχυντής και πολλαπλασιαστής της φυσικής βίας, δίνοντας βήμα για προβολή βίαιων πράξεων και συχνά ενθαρρύνοντας την εξάπλωση μιμητικών συμπεριφορών. […] Οι νέοι αξίζουν ένα ασφαλέστερο ψηφιακό περιβάλλον, όπου τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα ενώνουν αντί να πληγώνουν.
[Δημήτρης Καϊμάς, άρθρο που αντλήθηκε από την ιστοσελίδα www.newpost.gr (07/12/2025) και διασκευάστηκε για τις ανάγκες της εξέτασης]
ΚΕΙΜΕΝΟ 2 (Μη Λογοτεχνικό)
Ψηφιακός κόσμος και βία
Η βία μέσω του διαδικτύου αποτελεί μία πολύ σοβαρή μορφή παραβίασης των δικαιωμάτων ενός ατόμου. Ο πιο συνήθης χαρακτηρισμός είναι cyberbullying ή cyber harassment. Ως cyberbullying ορίζεται μία σκόπιμη και επαναλαμβανόμενη πράξη επιθετικότητας μέσω ηλεκτρονικών μέσων, η οποία στρέφεται εναντίον ενός ατόμου ή μιας ομάδας. Από την άλλη, το cyber harassment αφορά συνεχείς επιθετικές πράξεις μέσω του διαδικτύου που σκοπό έχουν την παρενόχληση ή τον εκφοβισμό ενός ατόμου ή μίας ομάδας και πολλές φορές αποτελούν ποινικό αδίκημα. Η βασική διαφορά μεταξύ των δύο όρων είναι ότι το cyberbullying χρησιμοποιείται κυρίως όταν αφορά ανήλικους μαθητές, ενώ το cyber harassment αναφέρεται σε ενήλικες που μέσω του διαδικτύου διαπράττουν ή δέχονται πράξεις που διώκονται ποινικά.
Η διαδικτυακή βία μπορεί να εμφανιστεί με διάφορους τρόπους, οι οποίοι έχουν κατονομαστεί ώστε να γίνει πιο εύκολος ο εντοπισμός τους από μάρτυρες ή θύματα. Μία μορφή είναι το Flaming, δηλαδή η λεκτική βία μέσω email. Το Online harassment αφορά τη συνεχή αποστολή προσβλητικών μηνυμάτων μέσω social media ή SMS. Το Cyberstalking περιλαμβάνει απειλές για πρόκληση σωματικής βλάβης, ενώ τα Cyberthreats αναφέρονται σε δηλώσεις μίσους ή απειλές για πρόκληση κακού, ακόμη και προς τον ίδιο τον δράστη. Άλλες μορφές είναι το Denigration, δηλαδή η αποστολή κακόβουλου υλικού με σκοπό τη δυσφήμιση ενός ατόμου, και το Impersonation, όπου ο θύτης υιοθετεί ψευδή ταυτότητα – για παράδειγμα, ένας ενήλικος μπορεί να προσποιείται συνομήλικο και να συνομιλεί με ανήλικο άτομο. Το Outing αφορά τη δημοσιοποίηση προσωπικών στοιχείων, ενώ το Trickery σχετίζεται με την εξαπάτηση για την αποκάλυψη μυστικών πληροφοριών. Το Exclusion είναι η σκόπιμη και σκληρή εξαίρεση κάποιου από μία ομάδα. Επιπλέον, υπάρχουν τα Bash boards, δηλαδή διαδικτυακοί πίνακες ανακοινώσεων με δημοσιοποιήσεις μίσους, το Happy slapping, που αφορά προσωπική επίθεση σε ανυποψίαστο θύμα η οποία βιντεοσκοπείται ή φωτογραφίζεται, και τα Text wars, δηλαδή η αποστολή εκατοντάδων επιβλαβών μηνυμάτων. Τέλος, τα Online polls αποτελούν ψηφοφορίες με σκοπό την υποτίμηση του θύματος.
Ωστόσο, οι καθημερινοί χρήστες των social media μπορούν να ασκήσουν διαδικτυακή βία και με πιο απλούς τρόπους. Ο θύτης μπορεί να στέλνει επαναλαμβανόμενα μηνύματα με απρεπές ή υβριστικό περιεχόμενο. Η επεμβατική συμπεριφορά, όπως τα κακόβουλα σχόλια κάτω από αναρτήσεις, αποτελεί επίσης μορφή διαδικτυακής βίας. Μία ιδιαίτερα σοβαρή μορφή εκφοβισμού είναι η αποστολή φωτογραφιών ή βίντεο ενός ατόμου σε τρίτους ή η δημοσίευσή τους σε ιστοσελίδες χωρίς τη συγκατάθεσή του. Συχνά το υλικό αυτό αφορά προσωπικές στιγμές ή έχει υποστεί επεξεργασία, με σκοπό τον εκφοβισμό. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο δράστης επιδιώκει οικονομικό όφελος, απειλώντας το θύμα ότι θα διαδώσει το υλικό εάν δεν λάβει χρηματικό ποσό.
Στην Ελλάδα υπάρχουν νόμοι και μηχανισμοί που μπορούν να βοηθήσουν το θύμα ή να προστατεύσουν τους χρήστες του διαδικτύου. Το πρώτο βήμα είναι η άμεση λήψη προστατευτικών μέτρων, όπως το μπλοκάρισμα του θύτη και η αλλαγή κωδικών πρόσβασης σε εφαρμογές που ενδεχομένως έχουν παραβιαστεί. Σε περίπτωση που το θύμα είναι ανήλικο, είναι απαραίτητη η ενημέρωση των κηδεμόνων και των εκπαιδευτικών, καθώς και η επικοινωνία με την Αστυνομία και τη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Παράλληλα, οι πολίτες οφείλουν να είναι ενημερωμένοι για τα νομικά τους δικαιώματα και τα σχετικά άρθρα που τους προστατεύουν.
Εκτός από το νομικό πλαίσιο, υπάρχουν και υποστηρικτικοί φορείς. Η γραμμή 15900, η οποία λειτουργεί κυρίως για θύματα ενδοοικογενειακής βίας, παρέχει βοήθεια και σε περιπτώσεις διαδικτυακού εκφοβισμού. Επιπλέον, η διαδικτυακή γραμμή καταγγελιών Safeline.gr απευθύνεται σε ενήλικες που έρχονται αντιμέτωποι με διαδικτυακή παρενόχληση και βία, προσφέροντας τη δυνατότητα ανώνυμης καταγγελίας και υποστήριξης.
[Πιτσινέλη Σοφία (2025). Η Gen Z και η προοπτική της με τη βία αναφορικά με τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Διπλωματική Εργασία (ΠΜΣ), Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, Αθήνα, σελ. 32-35. Το παραπάνω κείμενο διασκευάστηκε ελαφρώς για τις ανάγκες της εξέτασης]
ΚΕΙΜΕΝΟ 3 (Λογοτεχνικό)
Κατερίνα Αγγελάκη – Ρουκ, «Φόβος το νέο πάθος»
Η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ (1939 – 21 Ιανουαρίου 2020) γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε στην Αθήνα, στη νότια Γαλλία και αποφοίτησε στη Γενεύη με το δίπλωμα Μεταφραστών και Διερμηνέων (ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά, ρωσικά). Ποιήματά της έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από δέκα γλώσσες και βρίσκονται σε παγκόσμιες ανθολογίες. Ένα από αυτά είναι και το παρακάτω.
Οι πληγές δεν ανθίζουν πια
σε ποιήματα και τραγούδια·
κακοφορμίζουν μονάχα.
Η θάλασσα δεν είναι πόθος
που πλέει στ’ ανοιχτά
αλλά φόβος του βυθού.
Τι έγινε η χαρά της ζωής
που καταχτούσε την κάθε στιγμή
ακόμη κι όταν η μέρα ξημέρωνε δυσοίωνη;
Τώρα πόνος κανένας
δε μαστίζει το κορμί
αλλά το μέσα το αλυσοδένει
ένας νέος παντοδύναμος τύραννος:
ο φόβος.
Ήρθε ο φόβος και σάρωσε
όλα τα πάθη.
Ο έρωτας τώρα μοιάζει
πότε με ζητιάνο στη γωνιά
και πότε με γελωτοποιό χωρίς δουλειά
αφού κανέναν πια δεν κάνει να γελάσει.
Ένα είναι το πάθος· ο φόβος
π’ απλώνεται σαν σάβανο
και όλα τα σκεπάζει.
Φόβος για την κατάρρευση
της φύσης, του κορμιού, του κόσμου.
Τώρα αντί να ουρλιάζει το μέσα
«Τι ωραίος που είναι αυτός!»
μια είναι η φωνή που κυριαρχεί:
«Πρόσεχε!»
[Το παραπάνω ποίημα αντλήθηκε από την ιστοσελίδαwww.doctv.gr]
ΘΕΜΑ Α΄
Α1. Να συνοψίσετε το περιεχόμενο της δεύτερης (2ης) και τρίτης (3ης) παραγράφου του Κειμένου 1 («Μια ανησυχητική τάση… με αντίστοιχη ή μεγαλύτερη βία») σε 60-70 λέξεις.
Μονάδες: 20
ΘΕΜΑ Β΄
Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί στις παρακάτω ημιτελείς περιόδους λόγου και δίπλα από αυτόν το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τα Κείμενα 1 και 2 (Σημείωση: δεν χρειάζεται να αιτιολογήσετε την απάντησή σας παραθέτοντας σχετικά χωρία από το κείμενο αναφοράς):
| Στην πρώτη (1η) παράγραφο του Κειμένου 1 («Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης… περιστατικών online») υποστηρίζεται ότι: | Α. στην Ευρώπη περίπου 1 στους 6 εφήβους έχει υποστεί διαδικτυακό εκφοβισμό. Β. στην Ελλάδα κανένας έφηβος δεν έχει υπάρξει θύμα βίας στο διαδίκτυο. Γ. περισσότεροι από 80% των Ελλήνων εφήβων έχουν γίνει μάρτυρες βίαιων περιστατικών online. Δ. ο διαδικτυακός εκφοβισμός έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη. |
| Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 («Συμπερασματικά, η εικόνα… αντί να πληγώνουν») υποστηρίζεται ότι: | Α. τα social media είναι αποκλειστικά χώροι φυσικής βίας, χωρίς ψυχολογικές επιπτώσεις. Β. τα social media λειτουργούν ταυτόχρονα ως πεδία ψυχολογικής βίας και ως επιταχυντές της φυσικής βίας. Γ. τα social media προάγουν μόνο την ψυχαγωγία των νέων και δεν έχουν σχέση με τη βία. Δ. η παρουσία στα social media μειώνει την επιθετικότητα και αυξάνει την ενσυναίσθηση στους νέους. |
| Στην πρώτη (1η) παράγραφο του Κειμένου 2 («Η βία μέσω του διαδικτύου… διώκονται ποινικά») υποστηρίζεται ότι: | Α. το cyberbullying αναφέρεται κυρίως σε ενήλικες, ενώ το cyber harassment αφορά ανήλικους. Β. το cyber harassment περιλαμβάνει συνεχείς επιθετικές πράξεις μέσω του διαδικτύου και πολλές φορές αποτελεί ποινικό αδίκημα. Γ. το cyberbullying και το cyber harassment δεν έχουν καμία διαφορά και χρησιμοποιούνται εναλλακτικά για όλες τις ηλικίες. Δ. το cyberbullying αφορά μόνο θετικές παρεμβάσεις και δεν έχει σχέση με εκφοβισμό. |
| Σύμφωνα με την τρίτη (3η) παράγραφο του Κειμένου 2 («Ωστόσο, οι καθημερινοί χρήστες… εάν δεν λάβει χρηματικό ποσό») δεν αποτελεί μορφή διαδικτυακού εκφοβισμού από τους διπλανούς: | Α. η αποστολή επαναλαμβανόμενων υβριστικών μηνυμάτων σε ένα άτομο. Β. τα σχόλια με κακόβουλο περιεχόμενο κάτω από αναρτήσεις. Γ. η δημοσίευση φωτογραφιών ή βίντεο χωρίς τη συγκατάθεση του ατόμου. Δ. η ανάρτηση θετικών σχολίων και υποστήριξη σε διαδικτυακές ομάδες. |
| Σύμφωνα με την τέταρτη (4η) παράγραφο του Κειμένου 2 («Στην Ελλάδα υπάρχουν νόμοι… που τους προστατεύουν») δεν αποτελεί τρόπο προστασίας ενός θύματος διαδικτυακής βίας στην Ελλάδα από τους διπλανούς: | Α. το άμεσο μπλοκάρισμα του θύτη και η αλλαγή κωδικών πρόσβασης. Β. η ενημέρωση των κηδεμόνων και των εκπαιδευτικών, αν το θύμα είναι ανήλικο. Γ. η επικοινωνία με την Αστυνομία και τη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Δ. η δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων του θύτη σε κοινωνικά δίκτυα για εκδίκηση. |
Μονάδες: 15
Β2. α. Στην δεύτερη (2η) παράγραφο του Κειμένου 2 («Η διαδικτυακή βία μπορεί με σκοπό την υποτίμηση του θύματος») αξιοποιείται από τη συντάκτρια ποικιλία τεχνικών όρων της αγγλικής γλώσσας. Να αναφέρετε δύο (2) στόχους που επιτυγχάνονται με τη συγκεκριμένη επιλογή, λαμβάνοντας υπόψη την πρόθεση του πομπού. (μονάδες 4) Σε τι πιστεύετε ότι θα έχανε το κείμενο αν οι συγκεκριμένοι όροι δεν ενσωματώνονταν στην παράγραφο από τη συντάκτρια; (μονάδες 2)
(Μονάδες: 6)
β. («Παράλληλα, η συνεχής έκθεση… αντίστοιχη ή μεγαλύτερη βία»): στο συγκεκριμένο απόσπασμα από την τρίτη (3η) παράγραφο του Κειμένου 1 να εντοπίσετε ένα (1) παράδειγμα χρήσης της παρένθεσης και τρία (3) παραδείγματα χρήσης των εισαγωγικών, αναφέροντας τα σχετικά χωρία, και να δικαιολογήσετε σύντομα την επικοινωνιακή λειτουργία τους.
(Μονάδες: 4)
Μονάδες: 10
Β3. Να δικαιολογήσετε σύντομα: α) τη χρήση στατιστικών στοιχείων και αριθμητικών δεδομένων στην πρώτη (1η) παράγραφο του Κειμένου 1 («Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης… περιστατικών online») (μονάδες 2) και β) τον συνδυασμό ορισμού και αντίθεσης ως τρόπων οργάνωσης της πρώτης (1ης) παραγράφου του Κειμένου 2 («Η βία μέσω του διαδικτύου που διώκονται ποινικά»). (μονάδες 4) Για την απάντησή σας να λάβετε υπόψη την πρόθεση των δύο συντακτών και το εκάστοτε κειμενικό είδος. (μονάδες 4)
Μονάδες: 10
ΘΕΜΑ Γ΄
Γ1. Στο Κείμενο 3 ποιο είναι κύριο συναίσθημα που κυριαρχεί και πώς αντικαθιστά τα υπόλοιπα πάθη και χαρές, επηρεάζοντας σημαντικά τη ζωή και τις σχέσεις του ανθρώπου; Στην απάντησή να αξιοποιήσετε δημιουργικά και τρεις (3) κειμενικούς δείκτες. Σε ποιες περιπτώσεις πιστεύετε πως ο άνθρωπος κατακλύζεται συχνά από το συναίσθημα του φόβου στη σύγχρονη εποχή; (150 – 200 λέξεις)
Μονάδες: 15
ΘΕΜΑ Δ΄
Η βία των νέων στα social media έχει γίνει ένα από τα πιο ανησυχητικά κοινωνικά φαινόμενα της εποχής μας. Τα κοινωνικά δίκτυα, από απλά μέσα επικοινωνίας, έχουν εξελιχθεί σε πεδία όπου οι νέοι βιώνουν βίαιες συμπεριφορές, όπως διαδικτυακό εκφοβισμό, δημοσίευση κακόβουλου περιεχομένου, βιντεοσκοπημένες επιθέσεις ή αναπτύσσουν μιμητικές τάσεις βίας. Με φόντο τα ολοένα και αυξανόμενα περιστατικά διαδικτυακής βίας στην Ελλάδα, αναλαμβάνετε να γράψετε ένα άρθρο 350 – 400 λέξεων, που θα δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας, όπου αναφέρεστε:
- στους κυριότερους παράγοντες που ενισχύουν τη βία των νέων στα social media και
- σε δράσεις ή/και δραστηριότητες στο σχολικό περιβάλλον που θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους νέους να προστατευτούν από φαινόμενα διαδικτυακής βίας ή να τους αποτρέψουν από το να γίνουν κακόβουλοι χρήστες των κοινωνικών δικτύων.
Όποια και αν είναι η άποψή σας, να την αναπτύξετε τεκμηριωμένα, αξιοποιώντας δημιουργικά στοιχεία από τα Κείμενα 1 και 2.
Μονάδες: 30
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
ΘΕΜΑ Α΄
Α1. Τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί ραγδαία τα περιστατικά όπου νέοι βιντεοσκοπούν και δημοσιοποιούν πράξεις βίας στα social media. Η προβολή τέτοιου περιεχομένου, που συχνά προωθείται και από τους αλγόριθμους των πλατφορμών, επηρεάζει αρνητικά τη συμπεριφορά των εφήβων. Η συνεχής έκθεση σε σκηνές βίας μπορεί να οδηγήσει σε απευαισθητοποίηση, μείωση της ενσυναίσθησης και ενίσχυση της επιθετικότητας, ενώ παράλληλα, το φαινόμενο τείνει να κανονικοποιηθεί, ενθαρρύνοντας τη μίμηση και την κλιμάκωση συγκρούσεων.
ΘΕΜΑ Β΄
Β1.
1.Α
2.Β
3.Β
4.Δ
5.Δ
Β2. α. Η αξιοποίηση ποικιλίας τεχνικών όρων της αγγλικής γλώσσας στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 2 εξυπηρετεί τους εξής δύο στόχους: αρχικά, προσδίδεται ακρίβεια και σαφήνεια στο περιεχόμενο, αφού κατονομάζονται με συγκεκριμένο και διεθνώς αναγνωρισμένο τρόπο οι επιμέρους μορφές της διαδικτυακής βίας (π.χ. flaming, cyberstalking, outing), ώστε ο αναγνώστης να κατανοήσει καλύτερα το φαινόμενο. Παράλληλα, ενισχύεται η επιστημονικότητα και η αξιοπιστία του λόγου, καθώς η χρήση εξειδικευμένης ορολογίας δείχνει γνώση του αντικειμένου και προσδίδει στο κείμενο ύφος τεκμηριωμένο και ενημερωτικό, στοιχείο που συνάδει με την πρόθεση της συντάκτριας να πληροφορήσει και να ευαισθητοποιήσει το κοινό της. Αν οι συγκεκριμένοι όροι δεν ενσωματώνονταν στην παράγραφο, το κείμενο θα έχανε την ακρίβεια, την εξειδίκευση και την επιστημονική του εγκυρότητα, ενώ θα γινόταν πιο γενικό και λιγότερο αποτελεσματικό ως προς την ενημέρωση του αναγνώστη για τις διαφορετικές μορφές του διαδικτυακού εκφοβισμού.
Β2.β. Στο απόσπασμα [«(εικόνες ξυλοδαρμών, επιθετικά μηνύματα μίσους, κλπ.)»] η παρένθεση χρησιμοποιείται για επεξήγηση και περαιτέρω ανάλυση, έτσι ώστε η έννοια της βίας να γίνει πιο σαφής και κατανοητή στο αναγνώστη παραθέτοντας παραδείγματά φαινομένων για το τι είδους βία εννοεί ο συντάκτης, χωρίς να διακόπτεται η βασική ροή του λόγου.
Αρχικά, τα εισαγωγικά στο χωρίο («αδρανοποιήσει, μετατρέποντάς μας σε παθητικούς αποδέκτες») χρησιμοποιούνται για να παραθέσουν αυτολεξεί και αυτούσια τα λόγια της κοινωνιολόγου Ζήνας Καζαντζόγλου, στοιχείο που προσδίδει στο κείμενο αξιοπιστία και εγκυρότητα. Ακολούθως, στο χωρίο («βομβαρδίζονται»)τα εισαγωγικά έχουν μεταφορική χρήση, καθώς ο συγγραφέας θέλει να δείξει πως το περιεχόμενο που προβάλλεται στους νέους είναι τόσο υπερβολικό που το παρομοιάζει με βομβαρδισμό (έμφαση στην ένταση και τη συχνότητα με την οποία οι νέοι εκτίθενται σε βίαιο περιεχόμενο). Τέλος, η λειτουργία των εισαγωγικών στο χωρίο («θαυμαστές») είναι ειρωνική, προκειμένου ο συγγραφέας να δείξει ότι κάποιοι αντιμετωπίζουν τους δράστες της βίας σαν πρότυπα, κάτι που ο συγγραφέας θεωρεί προβληματικό.
Β3. α) Η χρήση στατιστικών στοιχείων και αριθμητικών δεδομένων στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 (π.χ. «1 στους 6 εφήβους», «15%», «13%», «49%») ενισχύει την τεκμηρίωση και την αξιοπιστία του άρθρου, καθώς παρουσιάζει το φαινόμενο της διαδικτυακής βίας με αντικειμενικό και μετρήσιμο τρόπο. Παράλληλα, αναδεικνύει την έκταση και τη σοβαρότητα του προβλήματος, ώστε να ευαισθητοποιηθεί και να προβληματιστεί ο αναγνώστης. Η επιλογή αυτή ταιριάζει με το δημοσιογραφικό/ενημερωτικό χαρακτήρα του κειμένου και την πρόθεση του συντάκτη να πληροφορήσει και να πείσει. β) Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 2 αξιοποιείται, αρχικά, ορισμός, καθώς η συντάκτρια αποσαφηνίζει τις έννοιες cyberbullying και cyber harassment, ώστε ο αναγνώστης να κατανοήσει με σαφήνεια το περιεχόμενό τους. Στη συνέχεια χρησιμοποιείται αντίθεση / αντιπαραβολή, αφού επισημαίνεται η βασική διαφορά ανάμεσα στους δύο όρους (ανήλικοι – ενήλικες, σχολικό πλαίσιο – πράξεις που μπορεί να διώκονται ποινικά). Ο συνδυασμός αυτός υπηρετεί την πρόθεση της συντάκτριας να ενημερώσει με ακρίβεια και συστηματικότητα το αναγνωστικό κοινό, αποφεύγοντας συγχύσεις ανάμεσα σε συγγενείς έννοιες. Επιπλέον, ο συνδυασμός ταιριάζει με το επιστημονικό / ακαδημαϊκό και πληροφοριακό ύφος του αποσπάσματος, που προέρχεται από διπλωματική εργασία, καθώς προσδίδει σαφήνεια, λογική οργάνωση και εγκυρότητα.
ΘΕΜΑ Γ΄
Γ1. Στο ποίημα κυρίαρχο συναίσθημα είναι ο φόβος. Η ποιητική φωνή τον παρουσιάζει ως την ισχυρότερη δύναμη της σύγχρονης ζωής, αφού καταδυναστεύει τον άνθρωπο και ακυρώνει την εσωτερική του ελευθερία, όπως φανερώνει η μεταφορά «νέος παντοδύναμος τύραννος». Η παρουσία του δεν είναι παροδική, αλλά καθολική και ασφυκτική, καθώς καλύπτει κάθε πτυχή της ύπαρξης και πνίγει τη χαρά της ζωής, στοιχείο που αποδίδεται παραστατικά με την παρομοίωση «απλώνεται σαν σάβανο». Παράλληλα, όλα τα υπόλοιπα πάθη αποδυναμώνονται· κυρίως ο έρωτας, που χάνει τη λυτρωτική και ζωογόνα δύναμή του, αφού εμφανίζεται «σαν ζητιάνος στη γωνιά» και «γελωτοποιός χωρίς δουλειά», εικόνες που δηλώνουν την απαξίωση και την αδυναμία του να προσφέρει χαρά. Έτσι, ο αυθορμητισμός αντικαθίσταται από τη μόνιμη επιφύλαξη, καθώς η εσωτερική φωνή του ανθρώπου περιορίζεται στην προστακτική «Πρόσεχε!», η οποία εκφράζει διαρκή ανησυχία.
Στη σύγχρονη εποχή, οι άνθρωποι συχνά κατακλύζονται από φόβο εξαιτίας πολλών παραγόντων. Η κλιματική κρίση, οι πόλεμοι, οι οικονομικές δυσκολίες και οι ασθένειες δημιουργούν έντονη ανασφάλεια για το μέλλον. Παράλληλα, η συνεχής ροή αρνητικών ειδήσεων από τα μέσα ενημέρωσης και το διαδίκτυο ενισχύει το αίσθημα κινδύνου και ανησυχίας. Έτσι, ο φόβος επηρεάζει τις αποφάσεις, τις σχέσεις και τον τρόπο ζωής των ανθρώπων, περιορίζοντας συχνά την αισιοδοξία και την ελευθερία τους.
ΘΕΜΑ Δ΄
«Από την επικοινωνία στη βία: οι κίνδυνοι των social media για τους νέους»
Η βία των νέων στα social media αποτελεί ένα από τα πιο ανησυχητικά κοινωνικά φαινόμενα της εποχής μας. Τα κοινωνικά δίκτυα, που ξεκίνησαν ως απλά μέσα επικοινωνίας, έχουν μετατραπεί σε χώρους όπου οι νέοι βιώνουν ή παρακολουθούν βίαιες συμπεριφορές. Ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η δημοσίευση κακόβουλου περιεχομένου, καθώς και οι βιντεοσκοπημένες επιθέσεις έχουν αυξηθεί σημαντικά, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη, με έρευνες να δείχνουν ότι περίπου το 13% των εφήβων στην Ελλάδα έχουν πέσει θύματα διαδικτυακής βίας, ενώ σχεδόν οι μισοί έφηβοι έχουν παρακολουθήσει βίαια περιστατικά μέσω διαδικτύου.
Ένας από τους κυριότερους παράγοντες που ενισχύουν τη βία στα social media είναι η διαρκής και εύκολη έκθεση σε βίαιο περιεχόμενο. Οι αλγόριθμοι των πλατφορμών προτείνουν βίντεο και αναρτήσεις που συχνά περιλαμβάνουν καβγάδες, ξυλοδαρμούς ή επιθετικά μηνύματα, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο μίμησης και κλιμάκωσης. Επιπλέον, η ανωνυμία και η αίσθηση απόστασης που παρέχει το διαδίκτυο μειώνουν την ενσυναίσθηση και ενθαρρύνουν την επιθετικότητα. Οι νέοι συχνά δεν αντιλαμβάνονται την πραγματική βλάβη που προκαλούν οι πράξεις τους, όπως η αποστολή κακόβουλων μηνυμάτων ή η δημοσίευση φωτογραφιών χωρίς τη συγκατάθεση του θύματος. Παράλληλα, η επιθυμία για περισσότερα «likes» και προβολές οδηγεί ορισμένους χρήστες στο να δημοσιεύουν ακραίο ή προσβλητικό περιεχόμενο, προκειμένου να τραβήξουν την προσοχή. Με αυτόν τον τρόπο, η βία παρουσιάζεται συχνά ως κάτι φυσιολογικό ή ακόμη και διασκεδαστικό, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη συμπεριφορά και τις στάσεις των νέων στο διαδίκτυο αλλά και στην πραγματική ζωή.
Λαμβάνοντας υπόψη το φαινόμενο και τις συνέπειές του, είναι απαραίτητο το σχολείο να συμβάλει ενεργά στην πρόληψη και την αντιμετώπιση της διαδικτυακής βίας. Στο σχολικό περιβάλλον μπορούν να πραγματοποιηθούν σημαντικές δράσεις που θα βοηθήσουν τους μαθητές να κατανοήσουν τους κινδύνους των social media και να υιοθετήσουν υπεύθυνη στάση απέναντι στη χρήση τους. Πρώτον, η εκπαίδευση των μαθητών σχετικά με τα ψηφιακά δικαιώματα και τις συνέπειες της διαδικτυακής βίας μπορεί να ενισχύσει την κριτική τους σκέψη και την υπευθυνότητα στη διαδικτυακή τους συμπεριφορά. Δεύτερον, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι εκπαιδευτικοί, οι οποίοι μπορούν να ενημερώνουν και να καθοδηγούν τους μαθητές για τους τρόπους αναφοράς περιστατικών διαδικτυακού εκφοβισμού και να δημιουργούν ένα κλίμα εμπιστοσύνης μέσα στην τάξη. Τέλος, ενημερωτικά σεμινάρια, εργαστήρια ή καμπάνιες κατά του bullying, μπορούν να καλλιεργήσουν την ενσυναίσθηση και τον σεβασμό μεταξύ των μαθητών. Με αυτόν τον τρόπο, το σχολείο μπορεί να αποτελέσει βασικό χώρο πρόληψης και ευαισθητοποίησης, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη μείωση της διαδικτυακής βίας.
Συνοψίζοντας, η βία των νέων στα social media αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα που επηρεάζει την ψυχολογία και τη συμπεριφορά των μαθητών. Για τον λόγο αυτό, το σχολείο έχει καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη και την αντιμετώπισή της. Μέσα από την ενημέρωση, την καλλιέργεια της ψηφιακής παιδείας και την ανάπτυξη αξιών όπως ο σεβασμός και η ενσυναίσθηση, μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές να χρησιμοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα με υπευθυνότητα. Έτσι, το σχολείο συμβάλλει ουσιαστικά στη δημιουργία ενός ασφαλέστερου και πιο υγιούς ψηφιακού περιβάλλοντος για όλους τους νέους.
Επιμέλεια και συγγραφή Κριτηρίου:
