ΚΕΙΜΕΝΟ 1 (Μη Λογοτεχνικό)
Πότε η ειλικρίνεια είναι δύναμη και πότε όχι;
[…] Η ειλικρίνεια είναι μια αρετή που για πολλούς είναι πολύ σημαντική για άλλους όχι. Για τη θετική ψυχολογία ανήκει στις δυνάμεις χαρακτήρα και μπορεί να αποτελεί σημαντική πηγή κινητοποίησης και έμπνευσης. Μπορεί, όμως, να φέρει και δυσκολίες αν δεν χρησιμοποιείται με φροντίδα. Μπορεί να ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση γύρω από το αν στην εποχή μας είναι κάτι το οποίο χρειαζόμαστε ή όχι. […]
Με βάση τις έρευνες του Δρ. Selligman και των συνεργατών του, η ειλικρίνεια αφορά το να παρουσιάζεις τον εαυτό σου με γνησιότητα και αυθεντικότητα, λέγοντας την αλήθεια σου. Στεκόμαστε στα γεγονότα και όσα συμβαίνουν με υπευθυνότητα, αναλαμβάνοντας την ευθύνη των συναισθημάτων, των σκέψεων και πράξεών μας. Είναι μια στάση ζωής βασισμένη στην ακεραιότητα, την αξιοπιστία, την αξιοπρέπεια και το ήθος. Δίνει την αίσθηση στους άλλους πως διακατεχόμαστε από ευθύτητα και εμπνέουμε εμπιστοσύνη, αφού τους κοιτάμε στα μάτια με καθαρό βλέμμα. Είναι μια εξαιρετική δύναμη για ηγεσία και προκαλεί σεβασμό και εκτίμηση στον χώρο εργασίας. Στις φιλίες και σε όλες τις κοινωνικές σχέσεις δίνει χώρο για ουσιαστική έκφραση, αλλά και προσφέρει αξία και νόημα στο πώς συνδεόμαστε με τους άλλους. Αφήνει την ευαλωτότητα να φανεί και αυτό μας κάνει να νιώθουμε ασφαλείς στα χέρια των ανθρώπων που εμπιστευόμαστε. […]
Υπάρχουν, όμως, περιπτώσεις που η ειλικρίνεια δεν είναι βοηθητική, κυρίως όταν η έκφρασή της είναι άκαμπτη ή αφιλτράριστη και πληγώνει. Η αφιλτράριστη αλήθεια και, μάλιστα, αυτή που βασίζεται στην κακοπροαίρετη κριτική δεν μπορεί να βοηθήσει ούτε εμάς ούτε και τους άλλους, διότι δημιουργεί σημαντικούς φραγμούς στη μεταξύ μας επικοινωνία. Χρειάζεται, λοιπόν, να έχουμε τη διάθεση να ακούμε τους άλλους, να «μπαίνουμε στα παπούτσια τους» και να αντιλαμβανόμαστε αν είναι ωφέλιμο αυτό που έχουμε να πούμε. Επιπλέον, δεν συνιστάται να επιμένουμε πεισματικά πως αυτό που πιστεύουμε είναι και η μόνη αλήθεια. Όταν το παρουσιάζουμε ως την απόλυτη και αδιαπραγμάτευτη αλήθεια, εκεί η ειλικρίνεια δεν είναι αμιγώς αποτελεσματική, γιατί δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια πραγματικά. Κάθε άνθρωπος είναι γνώστης ενός ποσοστού αλήθειας και κανείς δεν έχει την ικανότητα να γνωρίζει τα πάντα.
Συνεπώς, το να είσαι ειλικρινής σήμερα σημαίνει πως αυτά που λες τα εννοείς. Οι δικοί σου άνθρωποι ξέρουν ότι μπορούν να βασιστούν στον λόγο σου. Το να παραδέχεσαι πως υπάρχουν φορές που δεν τα κατάφερες ή που κάτι δεν έκανες σωστά, είναι πολύ σημαντικό, γιατί οι άλλοι γνωρίζουν πως θέλεις να εξελίσσεσαι και πως τα λάθη σου είναι κάτι από το οποίο μαθαίνεις από αυτά. Γίνεσαι, έτσι ένας άνθρωπος που δεν θα απογοητεύσει τους άλλους, διότι δε δημιουργείς προσδοκίες και ψεύτικες ελπίδες. Αλλά παραδέχεσαι πως είσαι άνθρωπος και αυτό είναι σπουδαίο.
[Βαλέρια Κουδουμογιαννάκη, άρθρο που αντλήθηκε από την ιστοσελίδα www.flourish.gr (τελευταία επίσκεψη: 25/03/2026) και διασκευάστηκε για τις ανάγκες της εξέτασης]
ΚΕΙΜΕΝΟ 2 (Μη Λογοτεχνικό)
Η ψυχολογία του ψέματος
[…] Πολλοί είναι οι λόγοι για τους οποίους μπορεί κάποιος να επέλεξε να διαστρεβλώσει την αλήθεια, όπως για να γίνει αρεστός και να μην απογοητεύσει κάποιον, για να έχει επιρροή πάνω σε κάποιον, κατά συνέπεια, για να επιδιώξει ένα θετικό ή να αποφύγει ένα αρνητικό αποτέλεσμα, να εντυπωσιάσει, να κολακεύσει δίνοντας έναν τόνο υπερβολής στα γεγονότα ή ακόμη και για να διατηρήσει ή προστατεύσει ένα παλαιότερο ψέμα. Ψέματα λέγονται για θέματα που αφορούν τα κίνητρα και τις προθέσεις απέναντι σε κάποιον ή κάτι, για την προσωπική ζωή και την προστασία ή διατήρηση σχέσεων, για την δουλειά ή το κοινωνικό στάτους, αλλά και για τον χρόνο που πάλι συνδέεται με το να δείξει κάποιος κοινωνικά ότι είναι πολυάσχολος ή περιζήτητος. Σημαντική πληροφορία είναι και το ότι τα προφορικά ψέματα υπερτερούν σε σχέση με τα γραπτά.
Στο πλαίσιο της καθημερινότητας τείνουμε να κατηγοριοποιούμε τους ανθρώπους σε ειλικρινείς και μη ειλικρινείς. […] Ψέματα έχουν πει ή λένε σχεδόν όλοι, ακόμη κι αν πρόκειται για κάτι μικρό και αθώο, ακόμη κι αν συμβαίνει σπάνια. […] Η κοινωνία είναι στην ουσία αυτή που απαιτεί το ψέμα στο πλαίσιο των συμβάσεων και της συνύπαρξης μεταξύ των ατόμων. Έτσι, βρισκόμαστε σε μια αντικρουόμενη εσωτερική κατάσταση, καθώς ηθικά όλοι ξέρουμε ότι η αλήθεια είναι η σωστή, όμως κοινωνικά δεν μας επιτρέπεται πολλές φορές να την εκφράσουμε.
Η ικανότητά μας να λέμε ψέματα είναι εξίσου θεμελιώδης με την ανάγκη μας να εμπιστευόμαστε άλλους, κάτι που έχει την ειρωνική συνέπεια να μην μπορούμε εύκολα να τα εντοπίσουμε. Πάντα υπάρχει το «πλεονέκτημα του ψεύτη». Στην ουσία, η μεγαλύτερή μας γνώση για τον κόσμο προέρχεται από αλλά άτομα και πράγματα που αυτά μας έχουν πει. Ψέματα που μας καθησυχάζουν ή ταιριάζουν με τις απόψεις μας, δεν μας προκαλούν δυσάρεστα συναισθήματα άρα δεν αντιστεκόμαστε σε αυτά ούτε τα ελέγχουμε ως δέκτες.
Από την άλλη ως πομποί, αυτό που μας κάνει να λέμε καλύτερα ψέματα είναι η δυνατότητά μας να «μπούμε στα παπούτσια» του άλλου και να συμβαδίσουμε με τα θέλω, τα πιστεύω και τα ήθη του. Η ενίσχυση των εκτελεστικών λειτουργιών (προσοχή, σχεδιασμός κι αυτοέλεγχος) είναι πράγματα που εξελίσσονται καθώς μεγαλώνουμε. Αυτός είναι και ο λόγος που τα παιδιά πολλές φορές σαμποτάρουν το «ψέμα» των ενηλίκων καθώς δεν γνωρίζουν ακόμα το παιχνίδι της τυπικότητας και των συμβάσεων. Ένα καλό ψέμα χρειάζεται πέρα από καλή μνήμη, απόλυτη ψυχραιμία, αλλά και γνώση υποκριτικής και γλώσσας του σώματος. Ένα καλό ψέμα προϋποθέτει γνώση της αλήθειας ούτως ώστε να προβλέψουμε αντιδράσεις και να βρούμε εναλλακτικά σενάρια που ταιριάζουν με την ιστορία.
Όταν κάποιος ψεύδεται, όλες οι σωματικές λειτουργίες του επηρεάζονται ακόμα κι αν δεν το παραδέχεται. Αυξάνεται η δραστηριότητα στον προμετωπιαίο φλοιό και γενικότερα στο μεταιχμιακό σύστημα. Η αντίδραση της αμυγδαλής είναι μεγαλύτερη και τα συμπτώματα κοινά με αυτά του άγχους. Παρατηρείται ταχυκαρδία, σφίξιμο στο στομάχι, αύξηση πίεσης και γρήγορη αναπνοή. Επιπλέον, το άτομο αποδεικνύει την ανειλικρίνειά του αγγίζοντας τον λαιμό, το στόμα ή το πρόσωπο του, αποφεύγοντας τη βλεμματική επαφή, κάνοντας μεγάλες παύσεις ανάμεσα στις ερωτήσεις ή απαντήσεις του, αλλά και επαναλαμβάνοντας συνέχεια τα λόγια του με μικρές διαφοροποιήσεις. Παρόλα αυτά, […] ένα άτομο που συνεχώς λέει ψέματα αποκτά ανοσία και έτσι, κάθε φορά που ψεύδεται, μειώνεται το στρες και η δυσανασχέτηση που βιώνει καθιστώντας τη διαδικασία του ψέματος πιο εύκολη.
[Ελένη Κουφού, άρθρο που αντλήθηκε από την ιστοσελίδα www.tedxuniversityofmacedonia.com (02/10/2024) και διασκευάστηκε ελαφρώς για τις ανάγκες της εξέτασης]
ΚΕΙΜΕΝΟ 3 (Λογοτεχνικό)
Jean Cocteau, «Η ψεύτρα»
Θα ήθελα να λέω πάντα αλήθεια. Αγαπώ την αλήθεια. Μα εκείνη δεν μ’ αγαπά. Αυτή είναι η πραγματική, η αληθινή αλήθεια.
Η αλήθεια δεν μ’ αγαπά.
Μόλις την ξεστομίσω, αλλάζει μορφή και γυρίζει εναντίον μου. Μοιάζω να λέω ψέματα και όλοι με στραβοκοιτάζουν.
Κι ωστόσο είμαι απλή, δεν μου αρέσει το ψέμα. Το ψέμα σέρνει πίσω του φοβερές σκοτούρες, και σε παρασέρνει και πιάνεσαι στην παγίδα του και παραπατάς και πέφτεις και όλοι γελάνε και σε κοροϊδεύουν…
Όταν με ρωτάνε κάτι, θέλω να τους απαντήσω αυτό που σκέφτομαι, θέλω να τους απαντήσω την αλήθεια. Η αλήθεια με γαργαλάει…
Όμως δεν ξέρω τι παθαίνω τότε… Με πιάνει αγωνία, πανικός, φόβος να μη φανώ γελοία και… λέω ψέματα. Λέω ψέματα. Και… τετέλεσται. Είναι πολύ αργά πια για να τα πάρω πίσω. Κι έτσι και πατήσεις το ένα σου πόδι μέσα στο ψέμα, χάθηκες. Χώνεσαι μέσα μέχρι το λαιμό. Και δεν είναι διόλου ευχάριστα, σας τ’ ορκίζομαι.
Ενώ είναι τόσο εύκολο να λες αλήθεια.
Η αλήθεια είναι η πολυτέλεια των τεμπέληδων. Είσαι σίγουρος ότι δεν θα κάνεις κανένα λάθος μετά, πως δεν θα’ χεις μπερδέματα και φασαρίες. Ενώ εγώ… Ο διάβολος το ξέρει τι τραβάω!
[…]
[Jean Cocteau «Η ψεύτρα» (μτφ. Μάριος Πλωρίτης), στο Ανθολόγιο Θεατρικών Μονολόγων, Θαλασσί εκδόσεις 2010]
ΘΕΜΑ Α΄
Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά το περιεχόμενο της δεύτερης (2ης) και τρίτης (3ης) παραγράφου του Κειμένου 1 («Με βάση τις έρευνες… να γνωρίζει τα πάντα») σε 60-70 λέξεις, αναδεικνύοντας τη σημασία της ειλικρίνειας ως στάσης ζωής και τα όριά της όταν δεν εκφράζεται με κατάλληλο και ισορροπημένο τρόπο.
Μονάδες: 20
ΘΕΜΑ Β΄
Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί στις παρακάτω ημιτελείς περιόδους λόγου και δίπλα από αυτόν το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση, σύμφωνα με το Κείμενο 2 (Δεν χρειάζεται να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με σχετικά χωρία από το κείμενο):
| 1. Στην πρώτη (1η) παράγραφο («Πολλοί είναι οι λόγοι… σχέση με τα γραπτά» επισημαίνεται ότι τα κίνητρα διαστρέβλωσης της αλήθειας σχετίζονται κυρίως με: | την ανάγκη ηθικής υπεροχής και πλήρους ειλικρίνειας.την επιδίωξη κοινωνικής αποδοχής, επιρροής ή αποφυγής δυσάρεστων συνεπειών.την αδυναμία του ατόμου να αντιληφθεί την πραγματικότητα.την αποκλειστική πρόθεση εξαπάτησης σε κάθε περίπτωση. |
| 2. Στη δεύτερη (2η) παράγραφο («Στο πλαίσιο της καθημερινότητας… να την εκφράσουμε») υποστηρίζεται ότι το ψέμα στην καθημερινότητα: | σχετίζεται με κοινωνικές συμβάσεις και συχνά λειτουργεί ως μηχανισμός συνύπαρξης.αποτελεί εξαίρεση που εμφανίζεται μόνο σε ακραίες καταστάσεις.εκφράζει κυρίως αντικοινωνική συμπεριφορά και απομόνωση.εμφανίζεται μόνο όταν υπάρχει πρόθεση χειραγώγησης. |
| 3. Σύμφωνα με την τρίτη (3η) παράγραφο («Η ικανότητά μας… ελέγχουμε ως δέκτες»), η δυσκολία εντοπισμού του ψεύδους εξηγείται κυρίως από το γεγονός ότι: | οι άνθρωποι διαθέτουν έμφυτη ικανότητα να αποκωδικοποιούν την αλήθεια.η αξιοπιστία των πληροφοριών που λαμβάνουμε από άλλους δεν αμφισβητείται ποτέ.η γνώση μας για τον κόσμο βασίζεται σε πληροφορίες τρίτων, οι οποίες δεν ελέγχονται πάντα επαρκώς.το ψέμα είναι σπάνιο και εύκολα αναγνωρίσιμο στην καθημερινή επικοινωνία. |
| 4. Στην τέταρτη (4η) παράγραφο («Από την άλλη ως πομποί… με την ιστορία») τονίζεται ότι η αποτελεσματική παραγωγή πειστικού ψέματος προϋποθέτει κυρίως: | την πλήρη απουσία συναισθηματικής εμπλοκής.την αυθόρμητη και ανεπεξέργαστη επικοινωνία.τη φυσική κυριαρχία του ατόμου στον συνομιλητή του.την ικανότητα κατανόησης και προσαρμογής στις σκέψεις και τα πρότυπα του άλλου. |
| 5. Στην πέμπτη (5η) παράγραφο («Όταν κάποιος ψεύδεται… πιο εύκολη») συμπεραίνεται ότι η συστηματική χρήση του ψεύδους οδηγεί σε: | σταδιακή ενίσχυση του άγχους και δυσκολία επανάληψης της συμπεριφοράς.μείωση του άγχους και ευκολότερη επανάληψη της συμπεριφοράς.πλήρη εξάλειψη της ανάγκης για κοινωνική προσαρμογή.μόνιμη αποφυγή κοινωνικών επαφών και επικοινωνίας. |
Μονάδες: 15
Β2. α. Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 («Συνεπώς, το να είσαι… είναι σπουδαίο») παρατηρείται πως αξιοποιούνται το β΄ ενικό ρηματικό πρόσωπο, καθώς και ποικιλία ρηματικών συνόλων. Αφού τεκμηριώσετε την παραπάνω διαπίστωση με σχετικά χωρία του κειμένου (μονάδες 2), να εξηγήσετε τη λειτουργία των συγκεκριμένων γλωσσικών επιλογών, λαμβάνοντας υπόψη το επικοινωνιακό πλαίσιο του κειμένου (κειμενικό είδος, πομπός, δέκτης, πρόθεση του πομπού). (μονάδες 4)
Μονάδες: 6
Β2. β. Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 2 («Όταν κάποιος ψεύδεται… πιο εύκολη») παρατηρείται ότι η συντάκτρια συνδυάζει το απλό-καθημερινό με το επιστημονικό λεξιλόγιο. Αφού τεκμηριώσετε τη συγκεκριμένη διαπίστωση, εντοπίζοντας από δύο (2) λέξεις/φράσεις που ανήκουν σε κάθε είδος (μονάδες 2), να εξηγήσετε σύντομα ποια επικοινωνιακή ανάγκη της συγγραφέα εξυπηρετεί η συγκεκριμένη επιλογή. Για την απάντησή σας να λάβετε υπόψη το είδος του κειμένου και το κοινό στο οποίο απευθύνεται. (μονάδες 2)
Μονάδες: 4
Σύνολο Μονάδων: 10
Β3. Να συγκρίνετε τους τίτλους των δύο κειμένων ως προς: α) τη μορφή τους και β) τη σχέση τους με το περιεχόμενο των κειμένων. (μονάδες 6) Ποιος από τους δύο τίτλους είναι, κατά τη γνώμη σας, επικοινωνιακά πιο αποτελεσματικός και γιατί; (μονάδες 4)
Μονάδες: 10
ΘΕΜΑ Γ΄
Γ1. Να ερμηνεύσετε τη σχέση που έχει αναπτύξει το ομιλούν πρόσωπο του Κειμένου 3 με την αλήθεια και το ψέμα, αξιοποιώντας δημιουργικά και τρεις (3) -τουλάχιστον- κειμενικούς δείκτες. Πιστεύετε ότι το ψέμα μπορεί να δικαιολογηθεί σε ορισμένες περιπτώσεις στις ανθρώπινες σχέσεις; (150-200 λέξεις)
Μονάδες: 15
ΘΕΜΑ Δ΄
Δ1. Στη σύγχρονη κοινωνία, όπου οι ανθρώπινες σχέσεις δοκιμάζονται και η επικοινωνία συχνά γίνεται επιφανειακή, η αξία της αλήθειας και της ειλικρίνειας αναδεικνύεται πιο σημαντική από ποτέ. Η στάση του ανθρώπου απέναντι στην αλήθεια επηρεάζει καθοριστικά τόσο την ποιότητα των διαπροσωπικών του σχέσεων όσο και τη διαμόρφωση του χαρακτήρα του. Να γράψετε ένα άρθρο 350–400 λέξεων, το οποίο θα δημοσιευτεί στη σχολική σας εφημερίδα, όπου:
- να αναλύσετε τις συνέπειες της απουσίας της ειλικρίνειας στις ανθρώπινες σχέσεις και στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του ατόμου και
- να προτείνετε τρόπους με τους οποίους η οικογένεια, το σχολείο και η κοινωνία μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση φιλαληθών νέων.
Όποια κι αν είναι η απάντησή σας, να την τεκμηριώσετε αξιοποιώντας δημιουργικά ιδέες και επιχειρήματα από τα κείμενα αναφοράς.
Μονάδες: 30
ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ!
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
ΘΕΜΑ Α΄
Α1. Η ειλικρίνεια, όταν εκφράζεται με ορθό τρόπο, μπορεί να αποτελέσει μια σημαντική στάση ζωής. Βασίζεται σε ηθικές αξίες και στην έκφραση σκέψεων με υπεύθυνο και αυθεντικό τρόπο. Επισημαίνεται πως πρόκειται για αγαθό που επιτρέπει τη σύναψη κοινωνικών σχέσεων, καθώς διαμορφώνει κλίμα εμπιστοσύνης, σεβασμού και ουσιαστικής σύνδεσης με τους άλλους. Ωστόσο, όταν εκδηλώνεται άκριτα, άκαμπτα ή με διάθεση επιβολής της προσωπικής άποψης ως μοναδικής αλήθειας, χάνει την αξία της και διαταράσσει την επικοινωνία. Επομένως, για να είναι δημιουργική, οφείλει να συνδυάζεται με ενσυναίσθηση, αυτοσυγκράτηση και αναγνώριση της σχετικότητας της αλήθειας.
ΘΕΜΑ Β΄
Β1.
1.β
2.α
3.γ
4.δ
5.β
Β2. α. Στην τελευταία παράγραφο αξιοποιείται πράγματι το β΄ ενικό ρηματικό πρόσωπο, όπως στα χωρία: «το να είσαι ειλικρινής», «αυτά που λες τα εννοείς, «Γίνεσαι, έτσι, ένας άνθρωπος…», «παραδέχεσαι πως είσαι άνθρωπος» κ.ά. Παράλληλα, παρατηρείται ποικιλία ρηματικών συνόλων, όπως: «σημαίνει», «ξέρουν», «μπορούν να βασιστούν», «να παραδέχεσαι», «δεν τα κατάφερες», «δεν έκανες σωστά», «θέλεις να εξελίσσεσαι», «μαθαίνεις», «Γίνεσαι», «δε δημιουργείς».
Η χρήση του β΄ ενικού προσώπου προσδίδει αμεσότητα, οικειότητα και ζωντάνια στον λόγο, καθώς ο αρθρογράφος απευθύνεται προσωπικά στον αναγνώστη, σαν να του δίνει μια άμεση συμβουλή ή να του θέτει έναν προσωπικό προβληματισμό. Έτσι, το κείμενο αποκτά συμβουλευτικό και προτρεπτικό χαρακτήρα, στοιχείο που ταιριάζει με το κειμενικό είδος του άρθρου και με την πρόθεση του πομπού να ευαισθητοποιήσει, να προβληματίσει και να καθοδηγήσει τον δέκτη σχετικά με τη σωστή στάση απέναντι στην ειλικρίνεια. Επιπλέον, η ποικιλία των ρηματικών συνόλων (ενεστώτας, υποτακτική, καταφατικές και αρνητικές διατυπώσεις) αποδίδει με σαφήνεια, παραστατικότητα, και δυναμισμό το νόημα, καθώς παρουσιάζει τόσο γενικές αλήθειες όσο και συγκεκριμένες ανθρώπινες εμπειρίες. Με αυτόν τον τρόπο, αναδεικνύεται ότι η ειλικρίνεια είναι μια βιωματική, καθημερινή στάση ζωής που αφορά άμεσα τον αναγνώστη.
Β2. β. Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 2 συνδυάζεται το απλό-καθημερινό με το επιστημονικό λεξιλόγιο. Στο απλό-καθημερινό λεξιλόγιο ανήκουν οι φράσεις: «σφίξιμο στο στομάχι», «μειώνεται το στρες». Στο επιστημονικό λεξιλόγιο ανήκουν οι όροι: «προμετωπιαίος φλοιός», «μεταιχμιακό σύστημα», κ.ά.
Η συγκεκριμένη επιλογή εξυπηρετεί την ανάγκη της συγγραφέα να συνδυάσει επιστημονική εγκυρότητα με κατανοητό και προσιτό λόγο. Επειδή το κείμενο είναι άρθρο εκλαϊκευμένης επιστημονικής πληροφόρησης και απευθύνεται στο ευρύ αναγνωστικό κοινό, η χρήση επιστημονικών όρων προσδίδει αξιοπιστία, αντικειμενικότητα, πειστικότητα και τεκμηρίωση, ενώ οι καθημερινές λέξεις και φράσεις κάνουν το περιεχόμενο άμεσα αντιληπτό, οικείο και παραστατικό για τον αναγνώστη. Με αυτόν τον τρόπο, διαμορφώνεται ένα μικτό (ημι-επίσημο) ύφος στο συγκεκριμένο κείμενο.
Β3. Οι τίτλοι των δύο κειμένων παρουσιάζουν ομοιότητες αλλά και διαφορές τόσο ως προς τη μορφή τους όσο και ως προς τη σχέση τους με το περιεχόμενο.
α) Ως προς τη μορφή τους
Ο τίτλος του Κειμένου 1 («Πότε η ειλικρίνεια είναι δύναμη και πότε όχι;») είναι ερωτηματικός, πιο εκτενής και διατυπωμένος με τρόπο που προκαλεί άμεσα τον προβληματισμό του αναγνώστη. Η χρήση της ερώτησης προσδίδει ζωντάνια, αμεσότητα και διαλογικό χαρακτήρα. Αντίθετα, ο τίτλος του Κειμένου 2 («Η ψυχολογία του ψέματος») είναι συνυποδηλωτικός, ονοματικός (α-ρηματικός), ευσύνοπτος, λιτός και περισσότερο πληροφοριακός. Δεν θέτει ερώτημα, που εγείρει προβληματισμό στον αναγνώστη, αλλά προαναγγέλλει με σαφήνεια το θέμα που θα αναπτυχθεί.
β) Ως προς τη σχέση τους με το περιεχόμενο
Ο τίτλος του Κειμένου 1 συνδέεται άμεσα με το περιεχόμενο, καθώς αποδίδει τον διττό χαρακτήρα της ειλικρίνειας: αφενός παρουσιάζεται ως πολύτιμη αρετή και στάση ζωής, αφετέρου επισημαίνονται τα όριά της, όταν εκφράζεται άκριτα και απόλυτα. Επομένως, ο τίτλος αποτυπώνει με επιτυχία τον προβληματισμό και τη σύνθετη προσέγγιση του κειμένου.
Ο τίτλος του Κειμένου 2, επίσης, ανταποκρίνεται πλήρως στο περιεχόμενο, αφού το κείμενο εξετάζει το ψέμα από ψυχολογική και εν μέρει επιστημονική σκοπιά: αναλύει τα κίνητρα, τη λειτουργία του στην καθημερινότητα, τη δυσκολία εντοπισμού του, τους μηχανισμούς παραγωγής του και τις σωματικές/νευροβιολογικές αντιδράσεις που το συνοδεύουν. Άρα, ο τίτλος είναι ακριβής, περιεκτικός και αντιπροσωπευτικός.
Κατά τη γνώμη μου, πιο επικοινωνιακά αποτελεσματικός είναι ο τίτλος του Κειμένου 1, γιατί η ερωτηματική μορφή του κινητοποιεί περισσότερο το ενδιαφέρον του αναγνώστη και τον ωθεί να αναζητήσει την απάντηση μέσα στο κείμενο. Επιπλέον, δημιουργεί εξαρχής έναν προβληματισμό και προϊδεάζει για μια ισορροπημένη, μη απόλυτη προσέγγιση του θέματος. Αντίθετα, ο τίτλος του Κειμένου 2, αν και σαφής και εύστοχος, είναι πιο ουδέτερος και λιγότερο ελκυστικός ως προς την επικοινωνιακή του δύναμη.
ΘΕΜΑ Γ
Στο Κείμενο 3, το ομιλούν πρόσωπο αναπτύσσει μια σχέση αντίθεσης και σύγκρουσης με την αλήθεια και το ψέμα. Από τη μία, αγαπά την αλήθεια, αλλά η αλήθεια δεν της ανταποδίδει την αγάπη («Αγαπώ την αλήθεια, μα εκείνη δεν μ’ αγαπά»), αναγνωρίζοντάς την ως αξία και προσωπική επιθυμία («Θα ήθελα να λέω πάντα αλήθεια»). Από την άλλη, η αλήθεια φαίνεται να είναι ανελέητη και δυσπρόσιτη, καθώς, όπως ομολογεί το πρόσωπο: «Μόλις την ξεστομίσω, αλλάζει μορφή και γυρίζει εναντίον μου», γεγονός που προκαλεί σύγχυση και αμηχανία, οδηγώντας το στο ψέμα. Ηπροσωποποίηση(«με πιάνει η αγωνία…να μη φανώ γελοία») αισθητοποιεί το αίσθημα αδυναμίας και ανασφάλειας, όταν δεν μπορεί να υιοθετήσει την αλήθεια και έτσι καταφεύγει στο ψέμα. Επιπλέον, η φράση «Χώνεσαι μέσα μέχρι το λαιμό» υπογραμμίζει μεταφορικά τη βαθιά και επώδυνη παγίδα του ψέματος, ως έναν αναπόφευκτο φαύλο κύκλο, ενώ η παρατήρηση «Ενώ είναι τόσο εύκολο να λες αλήθεια» δείχνει την ειρωνική αντίθεση μεταξύ θεωρητικής ευκολίας και πρακτικής δυσκολίας.
Πιστεύω ότι το ψέμα μπορεί να δικαιολογηθεί σε ορισμένες περιπτώσεις στις ανθρώπινες σχέσεις, όταν η ειλικρίνεια προκαλεί αδικαιολόγητο πόνο ή βλάπτει αδικαιολόγητα άλλους. Παράλληλα, όμως, το ψέμα συνήθως φέρνει σημαντικές δυσκολίες στη ζωή ενός ανθρώπου, όπως παρατηρεί και το ομιλούν πρόσωπο, γι’ αυτό, πρέπει να χρησιμοποιείται με μέτρο και υπευθυνότητα.
2η Εκδοχή για την Προσωπική γνώμη
Προσωπικά, θεωρώ ότι στις ανθρώπινες σχέσεις η αλήθεια πρέπει να έχει πάντα τον πρώτο λόγο, ακόμη κι αν κάποιες φορές είναι δύσκολο ή δυσάρεστο να ειπωθεί. Η ειλικρίνεια αποτελεί τη βάση της εμπιστοσύνης, του σεβασμού και της ουσιαστικής επικοινωνίας, ενώ το ψέμα, ακόμη κι όταν φαίνεται πως προστατεύει προσωρινά, συνήθως διαβρώνει τις σχέσεις και δημιουργεί μεγαλύτερες πληγές όταν αποκαλύπτεται. Επομένως, πιστεύω πως η αλήθεια, όταν εκφράζεται με ευαισθησία και διακριτικότητα, είναι προτιμότερη από κάθε μορφή ψεύδους, γιατί μόνο αυτή μπορεί να διαμορφώσει γνήσιους και σταθερούς ανθρώπινους δεσμούς.
ΘΕΜΑ Δ
Η αξία της ειλικρίνειας στις ανθρώπινες σχέσεις
Στη σημερινή κοινωνία, όπου οι ανθρώπινες σχέσεις συχνά δοκιμάζονται και η επικοινωνία περιορίζεται σε επιφανειακές κουβέντες, η αλήθεια και η ειλικρίνεια αναδεικνύονται ως θεμέλια για ουσιαστική σύνδεση με τους άλλους και για δυνατούς χαρακτήρες. Η ικανότητα να μιλά κανείς με ειλικρίνεια χτίζει εμπιστοσύνη και σεβασμό, ενώ η απουσία της αφήνει κενά και προκαλεί παρεξηγήσεις που φθείρουν τις σχέσεις. Η ειλικρίνεια δεν είναι, απλώς, ηθική επιλογή· είναι δύναμη που επηρεάζει άμεσα την ποιότητα των κοινωνικών δεσμών και τη διαμόρφωση της προσωπικότητας.
Η έλλειψη ειλικρίνειας επηρεάζει τόσο τις σχέσεις όσο και τον χαρακτήρα του ατόμου με πολλούς τρόπους. Όταν οι λέξεις χάνουν την αλήθεια τους, η εμπιστοσύνη υπονομεύεται: οι άνθρωποι δυσκολεύονται να στηριχθούν σε όσα ακούν και τα λάθη ή οι παραλείψεις δημιουργούν αμφιβολία. Αυτή η αβεβαιότητα μπορεί να οδηγήσει σε απομάκρυνση και αποξένωση, καθώς η ασφάλεια στις σχέσεις χτίζεται πάνω στη σταθερότητα των λόγων και των πράξεων. Παράλληλα, η συνήθεια του ψέματος προκαλεί άγχος και ψυχολογική καταπόνηση. Κάθε ψέμα απαιτεί μνήμη, συνεχή παρακολούθηση και προσαρμογή, δημιουργώντας έναν κύκλο έντασης και πίεσης που εξαντλεί το άτομο και περιορίζει την ελευθερία του να εκφραστεί. Τέλος, η αποφυγή της αλήθειας περιορίζει την αυτογνωσία και τη δυνατότητα ωρίμασης. Όταν κανείς δεν αντιμετωπίζει τα λάθη και τις αδυναμίες του, χάνει την ευκαιρία να διορθώσει τη συμπεριφορά του και να εξελιχθεί ηθικά και συναισθηματικά. Με αυτόν τον τρόπο, η έλλειψη ειλικρίνειας φθείρει και τις σχέσεις και τον χαρακτήρα ταυτόχρονα, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο δυσλειτουργίας.
Η διαμόρφωση φιλαληθών νέων απαιτεί συντονισμένη προσπάθεια από οικογένεια, σχολείο και κοινωνία. Στην οικογένεια, η ανοιχτή επικοινωνία και η ασφάλεια στην έκφραση συναισθημάτων διδάσκουν στα παιδιά να παραδέχονται τα λάθη τους και να μαθαίνουν από αυτά, ενώ ταυτόχρονα καλλιεργείται ο σεβασμός προς τους άλλους. Στο σχολείο, η συμμετοχή σε ομαδικές δραστηριότητες και η διαχείριση διαφορών μέσω συζήτησης προάγουν την υπευθυνότητα και την εκτίμηση της αλήθειας, ενισχύοντας ταυτόχρονα δεξιότητες συνεργασίας. Η κοινωνία μπορεί να αναδείξει πρότυπα συνέπειας και εντιμότητας, ενθαρρύνοντας τη συνήθεια της ειλικρίνειας και επιβραβεύοντας τη διαφάνεια στις καθημερινές πράξεις. Με αυτόν τον τρόπο, η ειλικρίνεια μετατρέπεται σε συνήθεια και δύναμη, που οδηγεί τους νέους στην υπευθυνότητα και στην αυτονομία.
Συμπερασματικά, η ειλικρίνεια είναι ουσιαστική για τη διατήρηση σχέσεων και την ανάπτυξη του χαρακτήρα. Όσοι την επιλέγουν αντιμετωπίζουν δυσκολίες με θάρρος, συνδέονται ουσιαστικά με τους γύρω τους και δημιουργούν ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης, ασφάλειας και προσωπικής ολοκλήρωσης. Η καλλιέργειά της αποτελεί επένδυση για το μέλλον, για ισχυρές κοινωνίες και ολοκληρωμένους ανθρώπους.
Επιμέλεια Κριτηρίου:
Μαρία Πετροπούλου Φιλόλογος- Συγγραφέας στις εκδ. ΖΗΤΗ
